Przedstawiam opis prawidłowego rozwoju dziecka w pierwszym roku życia. Musimy jednak wziąść pod uwagę to,że każde dziecko ma swoje indywidualne tempo rozwoju i opis poszczególnych jego etapów  jest dużym uproszczeniem. Nie wszystkie dzieci osiągają w tym samym czasie przedstawione na dany etap umiejętności. Kiedy opisuję charakterystyczne zachowania na dany wiek to nie znaczy, że wszystkie dzieci będą się tak zachowywać. Niektóre osiągną pewne umiejętności wcześniej inne później.

Za to bardzo ważne jest to aby dziecko przeszło przez wszystkie etapy rozwoju po kolei i aby umiejętności opanowało  poprawnie jakościowo.

 

 

Noworodek

Noworodek donoszony to taki , który urodził się między 37 a 41 tygodniem ciąży. Masa noworodka płci męskiej wynosi średnio 3100- 3400g a płci żeńskiej 3000-3200 g. Wahania masy ciała mieszczące się w granicach normy- 2500-4600 g
Noworodki urodzone przed 37 tygodniem ciąży to wcześniaki.- masa urodzeniowa , nie przekracza często 1100-2500g
Po porodzie noworodki oceniane są ze względu na 5 czynników ( skala Apgar)
-tętno ( norma ok.. 140 uderzeń na minutę)
-sprawny oddech z głośnym krzykiem
-dobre napięcie mięśni
– różowa skóra
-żywa reaktywność na bodźce
Maksymalna liczba punktów –10, oceniane w 1, 3,5 i 10 minucie życia dziecka
 9-10 pkt dobry stan noworodka
 7-8 pkt zmęczenie dziecka porodem
 4-7 pkt zamartwica średniego stopnia
 1-3 pkt zamartwica ciężka
U noworodka urodzonego w zamartwicy stwierdza się bladość powłok, zwolnienie tętna ( poniżej 100), słabo wyczuwalne, głuche tony serca, zaburzenia oddechu, napady okresowego bezdechu, drgawki, drżenie rączek, znaczne osłabienie lub zniesienie odruchów

U niedojrzałego wcześniaka zagrożenie nieprawidłowym rozwojem psychoruchowym jest zdecydowanie większa niż dziecka urodzonego o czasie. U nich częściej dochodzi do krwawień śródczaszkowych spowodowanych niedotlenieniem tkanki nerwowej i drobnych naczyń, urazem mechanicznym, uciskiem lub dużym ciśnieniem działającym na głowę w czasie przechodzenia jej przez kanał rodny.
Im mniejsza masa urodzeniowa tym noworodek jest bardziej narażony na :
-zaburzenia oddechowe ( niedorozwój pęcherzyków płucnych)
-retinopatie ( uszkodzenie siatkówki oka )
– obniżenie odporności – ciężkie infekcje.
U dojrzałego noworodka krwawienia śródczaszkowe obserwuje się w splotach naczyń włosowatych, znajdujących się w komorach bocznych mózgu. Przy przerwaniu ścianek naczyń splotu krew wylewa się do komór bocznych czego konsekwencją jest ich poszerzenie. Wylana krew rozpycha przestrzenie komór albo poszerza sploty, potem krew krzepnie ( nierówne obrysy splotów) i krzep stopniowo zostaje rozpuszczony – wylew się organizuje. Trwa to parę tygodni i może mieć wpływ na rozwój ruchowy dziecka.

Wylewy śródczaszkowe określa się w skali od 1- 4

  • Wylewy 1 i 2 stopnia są niewielkie. Dzieci wymagają opieki neurologa, często usprawniania, na ogół z dobrym rokowaniem odległym
  • Wylewy 3 i 4 stopnia zagrażają Mózgowym Porażeniem Dziecięcym, wymagają opieki neurologa i systematycznego usprawniania
    Najcięższe wylewy –4 stopnia- powoduje wylew do tkanki mózgu, z rozpychaniem jej, tworzeniem jam.
    Niedotlenienie tkanki mózgowej prowadzi do uszkodzenia komórek nerwowych na obrzeżach tkanki nerwowej – wokół przestrzeni płynowych wewnątrz i na zewnątrz mózgu. Komórki te w wyniku zmniejszonego dopływu krwi i tlenu obumierają. Z czasem są one spłukiwane przez płyn mózgowo rdzeniowy. Komórki te nie regenerują się ,co prowadzi do trwałego poszerzenia przestrzeni płynowych- zarówno komór jak i przestrzeni podogonowych. Może mieć to dalsze konsekwencje związane z rozwojem psychoruchowym dziecka , które mogą być stwierdzone dopiero w okresie wczesnoszkolnym

Noworodek rodzi się wyposażony w szereg odruchów pierwotnych ( to jest takich, które pojawiły się w łonie matki). Powinny się one zintegrować do 1 roku życia dziecka.
Przykładowe odruchy to :
1. Odruch Moro: przestraszone hałasem lub nagłym ruchem dziecko gwałtownie rozprostowuje rączki i nóżki, jakby się chciało czegoś uchwycić, a następnie przyciska mocno rączki do siebie, zaciskając przy tym piąstki, jakby chciało kogoś objąć.
2.Odruch Toniczny Błędnikowy kiedy dziecko zegnie głowę w przód następuje zgięcie rąk i nóg, jeżeli głowa niemowlęcia odegnie się nieco do tyłu nastąpi wyprost rąk i nóg
3. Odruch chwytny dłoni: kiedy podasz dziecku swój kciuk lub wsadzisz mu coś do rączki, natychmiast zaciśnie palce z taką siłą, że jesteś w stanie unieść dziecko do góry.
4. Odruch Babińskiego: kiedy połaskoczesz dziecko po podeszwie stopy, małe palce zegną się do środka natomiast duży palec wygnie się do góry.
5. Odruch szukania: kiedy delikatnie muśniesz dziecko w policzek zobaczysz jak delikatnie odwraca główkę w tę stronę i otwiera buzię, gotowe do ssania.
6. Odruch kroczenia: podtrzymując dziecko w pozycji pionowej pod paszkami w taki sposób, by stópkami dotykało ziemi zobaczysz jak stawia krok za krokiem jakby chodziło
7. Odruch ssania
Więcej na temat odruchów – w zakładce odruchy

Noworodek więcej czasu śpi niż ma okresów aktywności.
Typowa pozycja noworodka to pozycja zgięciowa. W leżeniu na brzuchu ramiona przywiedzione są do tułowia w rotacji wewnętrznej ,łokcie skierowane są ku tyłowi i nieco na zewnątrz.
Piąstki zaciśnięte, skierowane dołokciowo
Środek ciężkości noworodka położonego na brzuchu zlokalizowany jest w okolicy szyi .
W leżeniu przodem miednicę unosi nad podłoże, nogi ma zgięte w stawach biodrowych, kolanowych , w rotacji zewnętrznej
Obniżone ma napięcie mięśniowe w osi głowa – tułów, a podwyższone w kończynach.
W leżeniu na plecach kopie naprzemiennie ze stopą ustawioną w pozycji pośredniej,kopanie zaczyna od pięty.
Podczas kopania dziecko traci równowagę i opada na stronę wydłużoną.

Co się dzieje w pierwszym miesiącu życia ?

Dziecko w pierwszym miesiącu życia uczy się podnosić nieznacznie głowę nad podłoże i utrzymać ją chwiejnie i ukośnie przez 3 sek. Nadal widoczna jest pozycja zgięciowa ciała. W leżeniu na brzuchu łokcie nadal cofnięte w stosunku do barków.W leżeniu na plecach zwrot głowy w którąś ze stron powoduje oderwanie przeciwnego barku od podłoża i skośne ustawienie miednicy.
Dziecko kopie nogami obunóż i naprzemienne najczęściej wzdłuż podłoża, podpiera nogi na piętach. Ustawia je w lekkim odwiedzeniu i rotacji zewnętrznej, stopy zginają się podeszwowo i grzbietowo.
W drugim tygodniu życia można zauważyć, że dziecko zaczyna przeciągać się podczas snu lub po obudzeniu.

Jak rozwija się wzrok i słuch

W trzecim tygodniu dziecko zaczyna słyszeć dźwięki o średniej i słabej sile. Jest to związane z tym, że przewody słuchowe zaczynają się oczyszczać z wód płodowych, które początkowo chroniły ucho noworodka przed nadmiernym hałasem.
Dziecko zaczyna rozpoznawać głos mamy. Zaczyna zatrzymywać wzrok na bodźcu w jego polu widzenia. Oczy jednak lub oko ustawione są nieruchomo na obiekcie.
Niemowlę częściej patrzy na obiekty migocące niż statyczne. Zatrzymuje też twarz na twarzy badając jej zewnętrzne elementy. Zauważa też kontrasty.
U dziecka branego na ręce widoczny jest odruch warunkowego ssania. Dziecko wykonuje niecierpliwe ruchy głową, jakby szukając piersi. Utrzymuje się on do 3 miesiąca życia.

Pod koniec 4 tygodnia głowa dziecka powinna zrobić się kształtna, znikają obrzęki i zaczerwienienia. Wydłuża się okres czuwania do około 30-60 minut parę razy w ciągu dnia.
Powinno też zareagować na ostry dźwięk dzwonka np. płaczem lub uciszeniem się. Wydaje gardłowe dźwięki, uśmiecha się ale nie jest to jeszcze uśmiech społeczny ( na kontakt z drugim człowiekiem).
Potrafi wyrazić swoje zadowolenie z kontaktu z innymi i niezadowolenie gdy jest głodne, coś go boli lub potrzebuje kontaktu .

Rady dla rodziców:
Dziecko ma wyostrzony zmysł dotyku. Dlatego potrzebuje bliskiego kontaktu z bliskimi osobami. Na zmysł dotyku bardzo korzystnie wpływają masaże. Polecam masaż Shantala, który poza stymulacją dotykową ma działanie wyciszające i wspomagające rozwój układu nerwowego.
Masaż twarzą w twarz pozwala dziecku nie tylko doświadczyć kontaktu z rodzicem ale jest tez obiektem do obserwacji.
Aby stymulować wzrok dziecka można pokazywać mu czarno-białe obrazki z prostymi kształtami geometrycznymi, o pionowych i poziomych krawędziach. i prostych wzorach takich jak szachownica, zarysy zwierząt.
Można też przesuwać duże przedmioty , w bliskiej odległości, w linii poziomej.

Bardzo ciekawy film o rozwoju dziecka w 1 miesiącu życia można zobaczyć klikając poniżej

rozwój niemowlaka w 1 miesiącu życia

pierwsza zabawka

Kolejny 2 miesiąc życia

ROZWÓJ RUCHOWY

-w leżeniu na brzuchu dziecko uczy się unosić głowę coraz wyżej.

Pod koniec 2 miesiąca unosi głowę pod kątem 45 ,choć chwieje się ona jeszcze na boki, przez ok. 10 sek. W tej pozycji potrafi obserwować przedmiot poruszający się po łuku w odległości 15 cm od twarzy.
Zaczyna podpierać się na przedramionach i łokciach, które przesuwa w przód w kierunku barków ( nie osiąga jeszcze linii barków w podporze ) Łopatki schodzą w dół i zbliżają do kręgosłupa. Po 6 tygodniu życia rozpoczyna się wyprost kręgosłupa w odcinku szyjnym, co pozwala na rotację tego odcinka.
Obserwuje się też coraz częściej otwarte dłonie.
Widoczny jest też odruch ATOS – Asymetryczny Toniczny Szyjny, który powoduje wyprost reki 9 i często nogi ) po stronie na która skręca głowę dziecko a zgięcie kończyn po stronie przeciwnej. Odruch ten powinien zostać zintegrowany do końca 3 miesiąca życia ( max. do 6 miesiąca).
Dziecko potrafi ruszać ręką pod kontrola wzroku, kiedy widzi zabawkę ( w odległości do 30 cm ).

WZROK
W piątym tygodniu następuje dalszy rozwój koordynacji wzrokowej, zwłaszcza tzw. fiksacji: niemowlę coraz chętniej dłużej zatrzymuje wzrok na twarzy osoby lub interesującym go obiekcie. Choć siatkówka oka, która odpowiada za widzenie barw, będzie się rozwijać jeszcze do około szóstego miesiąca życia, dziecko coraz częściej zwraca uwagę na kolorowe przedmioty – zwłaszcza te o zdecydowanych barwach (szczególnie żółte, czerwone, niebieskie i zielone). Kiedy dziecko zobaczy coś, co mu się spodoba- zabawka, może wyrażać swoje zainteresowanie całym sobą: machać energicznie rączkami, nóżkami, wiercić się a nawet wyciągać rączkę w kierunku interesującego przedmiotu (choć jeszcze nie potrafi go uchwycić). Kiedy włożysz mu do rączki grzechotkę, będzie w stanie ją utrzymać przez kilka sekund, a pod koniec piątego tygodnia nawet nią wymachiwać.
Nadal rozwija się koordynacja wzrokowa. Dziecko śledzi poruszający się przedmiot po łuku od i do linii środkowej. Powoli zaczyna kształtować się widzenie obuoczne.

AKTYWNOŚĆ
W siódmym tygodniu życia widać coraz większe ożywienie w ciągu dnia, a odstępy między drzemkami zwiększają się. Dziecko łącznie przesypia ok. 15-18 godzin na dobę.
W drugim miesiącu życia rośnie też apetyt dziecka. Może domagać się częstszego karmienia niż wcześniej- nawet częściej niż co godzinę.

JAK STYMULOWAĆ ROZWÓJ MALUSZKA:
Aby stymulować rozwój ruchowy dziecka jak najczęściej kładź go na brzuchu, umożliwiając mu unoszenie głowy . Możesz położyć się z nim na podłodze i przesuwać mu zabawkę po łuku 15 cm od twarzy. Wkładaj dziecku do rączek różne zabawki, grzechotki, gryzaczki , chyba, że odruch chwytny dłoni będzie silny- dziecko cały czas będzie miało zaciśnięte dłonie.
Wtedy lepiej jest bawić się z dzieckiem większymi zabawkami tj. piłka, na których nie będzie w stanie zacisnąć dłoni i które nie będą drażniły okolicy nasady palców. Można też otwierać dłoń dziecka o swoje przedramię, przesuwać otwartą dłoń dziecka o podłoże.
Jeżeli dziecko nie chce leżeć na brzuchu , jest pewno jakaś przyczyna. Często jest to nieprawidłowe napięcie mięśniowe ( za wysokie lub za niskie), kolki. Można ułatwić dziecku utrzymanie tej pozycji podkładając pod klatkę piersiową zrolowany kocyk i ustawić ręce dziecka do podporu na łokciach.
Najlepiej jednak udać się do terapeuty Ndt Bobath Baby, który pokaże jak prawidłowo wspomóc rozwój malucha.

W 3 miesiącu życia

ROZWÓJ RUCHOWY

W rozwoju ruchowym widać duży postęp.
Dziecko położone na brzuchu osiąga symetryczny podpór na łokciach , brzuchu i spojeniu łonowym, przy wyprostowanym ,na całej długości, kręgosłupie- jest to kamień milowy w rozwoju dziecka. Potrafi unieść głowę powyżej 45 i swobodnie nią obracać, unosząc górną część klatki piersiowej nad podłoże. Miednica dziecka leży płasko na podłożu, nogi ma zgięte w kolanach, nieznacznie odwiedzione w bok. Leżąc na plecach unosi kolana w kierunku brzucha ( podudzia równolegle do podłoża ) przez ok.. 1 min.
Łączy ręce w linii środkowej i przygląda się własnym rękom i ruchom swoich dłoni . Dłonie powinny być otwarte. Zaczyna dotykać przedmioty w zasięgu rąk.
Dziecko powinno ustawiać głowę i tułów w symetrii, co umożliwia mu wydłużony odcinek szyjny i górny piersiowy kręgosłupa. Jeżeli pod koniec tego miesiąca niemowlę będzie asymetryczne ( będzie układało się w „ C” ) warto zgłosić się do terapeuty.
Podciągany do siadu unosi na krótko głowę / na początku ruchu/, nie opada ona natychmiast do tyłu.

Zmieniają się proporcje dziecka : nóżki się wydłużają, poszerza się klatka piersiowa, przez co głowa już nie wydaje się większa od tułowia. U dziecka powinno tez zarosnąć tylne ciemiączko.

WZROK
Dziecko na tym etapie wpatruje się w źródła światła i w kolorowe, trójwymiarowe obiekty o jaskrawych barwach ( zwłaszcza czerwone i żółte).
Wpatruje się też w elementy ludzkiej twarzy : oczy, usta, nos. Staje się czujne kiedy pokazuje się mu ulubione przedmioty np. butelkę.
Uśmiecha się na widok mamy. Bada wzrokiem najbliższe otoczenie, dłużej interesuje się ruchomymi przedmiotami. Zaczyna się kształtować koordynacja obuoczna.

ROZWÓJ EMOCJONALNY
Rozwój emocjonalny w pierwszych trzech miesiącach życia związany z funkcjonowaniem dziecka. Kiedy nic mu nie dolega, jego potrzeby są zaspokojone odczuwa spokój. Ma zdolność do komunikowania swojego stanu poprzez zmianę modulacji płaczu w zależności czy jest głodne, ma mokro, czy jest zmęczone.
Dziecko często zestraja się z nastrojem matki. Jeśli matka jest zdenerwowana dziecko często jest zdenerwowane i płaczliwe. Zdarza się tak zwłaszcza w pierwszym miesiącu życia. W 2 miesiącu dziecko uspokaja się podczas spokojnego mówienia lub śpiewania mu.

 

Dalsze miesiące w przygotowaniu